Najczęściej mówi się o dwunastu apostołach, lecz biblijne teksty pokazują, że sprawa jest nieco bardziej złożona. W tym artykule wyjaśnię, kim byli uczniowie Jezusa, skąd wzięła się liczba dwunastu i kogo Biblia nazywa apostołem poza tą grupą. Przyjrzę się także najważniejszym wyjątkom, by uporządkować różnice między pojęciami „uczeń” i „apostoł”.
- Jezus wybrał Dwunastu apostołów, symbolizujących lud Izraela.
- Po zdradzie Judasza Maciej zajął jego miejsce.
- Paweł i Barnaba byli apostołami, ale nie należeli do Dwunastu.
- „Apostoł” oznacza wysłannika powołanego do misji.
- Maria Magdalena przekazała uczniom wieść o zmartwychwstaniu, lecz Biblia nie nazywa jej apostołem.

Na pytanie „Ilu było apostołów?” najczęściej odpowiadamy: 12 — tylu uczniów wybrał Jezus. Ewangelie wymieniają ich imiona, od Piotra i Jana po Judasza Iskariotę. Jednak po śmierci Judasza jego miejsce zajął Maciej, a Biblia nazywa apostołami także Pawła, Barnabę i Jakuba. Czy zatem liczba 12 oznacza wyłącznie najbliższą grupę uczniów?
Przyjrzyjmy się biblijnym wzmiankom, by wyjaśnić, skąd wzięła się odpowiedź „12” i dlaczego pojawiają się też inne imiona. Omówimy wybór Macieja opisany w Dziejach Apostolskich, powody, dla których Paweł uważał się za apostoła, oraz szersze znaczenie tego określenia w Biblii. Dzięki temu odróżnimy Dwunastu od pozostałych osób nazywanych apostołami, zachowując istotny kontekst.
Porównanie grup i osób nazywanych apostołami w Nowym Testamencie
| Propozycja | Kim byli lub jaka była ich rola? | Czy należeli do Dwunastu? | Najważniejsze informacje |
|---|---|---|---|
| Pierwotni Dwunastu | Najbliżsi uczniowie wybrani przez Jezusa i posłani do głoszenia, uzdrawiania oraz służby. | Tak | Byli świadkami nauczania, śmierci i zmartwychwstania Jezusa. Ich grono obejmowało m.in. Piotra, Jakuba, Jana i Judasza Iskariotę. |
| Maciej | Uczeń wybrany przez wspólnotę, by zająć miejsce Judasza. | Tak — dołączył do Dwunastu | Wybrano go przez losowanie spośród dwóch kandydatów. Miał być świadkiem zmartwychwstania Jezusa. |
| Paweł | Apostoł powołany do głoszenia Ewangelii, zakładania wspólnot i nauczania. | Nie | Spotkał zmartwychwstałego Chrystusa w drodze do Damaszku. Uważał, że jego powołanie pochodzi od Jezusa Chrystusa i Boga Ojca. |
| Barnaba | Apostoł i misjonarz głoszący Ewangelię oraz zakładający wspólnoty. | Nie | Dzieje Apostolskie nazywają apostołami Barnabę i Pawła, używając tego określenia w szerszym znaczeniu — „posłanych” do misji. |
| Maria Magdalena | Wierna uczennica Jezusa i świadkini Jego śmierci oraz zmartwychwstania. | Nie | Biblia nie nazywa jej apostołem. Określenie „apostołka apostołów” odnosi się do tego, że przekazała uczniom wiadomość o zmartwychwstaniu. |
Kim byli pierwotni Dwunastu?
Jezus wybrał Dwunastu najbliższych uczniów i posłał ich, by głosili Królestwo Boże. Wśród nich byli Piotr, Jakub i Jan, obecni przy Przemienieniu na górze Tabor oraz w Ogrodzie Oliwnym. Choć byli zwyczajnymi ludźmi, stali się świadkami nauczania, śmierci i zmartwychwstania Jezusa. Otrzymali też konkretną misję: głosić, uzdrawiać chorych, oczyszczać trędowatych i wypędzać złe duchy, bo — jak powiedział Jezus — „darmo otrzymaliście, darmo dawajcie”.
Historia apostołów przypomina, że wiara dojrzewa także przez próby i błędy. Odwaga do służby może narodzić się z doświadczenia Bożej obecności.
Uczniowie nie byli jednak bohaterami bez skazy. Piotr chciał postawić trzy namioty na Taborze, zasnął podczas modlitwy Jezusa w Ogrójcu, a w chwili próby się Go zaparł. Ponadto uczniowie spierali się o pierwszeństwo, a po śmierci Jezusa zamknęli się ze strachu. Dopiero spotkanie ze Zmartwychwstałym i zesłanie Ducha Świętego dodały im odwagi do głoszenia. Ich historia pokazuje, że droga apostoła prowadziła od lęku, niezrozumienia i potknięć ku świadectwu, wspólnocie, modlitwie i służbie.
Dlaczego liczba 12 była ważna?
Liczba 12 nawiązywała do 12 pokoleń Izraela, wywodzących się od synów Jakuba. Powołując 12 apostołów, Jezus symbolicznie wskazał na cały lud Izraela i podkreślił, że jego misja obejmuje odnowę wspólnoty. Apostołowie mieli reprezentować wszystkich, nie tylko garstkę wybranych.
Dwunastka symbolizowała także pełnię i porządek: Nowe Jeruzalem ma 12 bram i 12 fundamentów, a Jezus posłał apostołów, by głosili naukę i uzdrawiali. Po zdradzie Judasza uczniowie wybrali Macieja, aby ponownie tworzyli grono 12 osób (Dz 1, 15–26). Dzięki temu liczba ta przypominała, że apostołowie reprezentują cały lud Boży.
Oto przykłady znaczenia liczby 12 w tym kontekście:
- 12 pokoleń Izraela wywodzących się od synów Jakuba.
- 12 apostołów symbolizujących cały lud Izraela.
- 12 bram i 12 fundamentów Nowego Jeruzalem.
- Wybór Macieja, który przywrócił grono 12 apostołów.
Jak Maciej zastąpił Judasza?
Judasz Iskariota, jeden z Dwunastu, zdradził Jezusa, dlatego po jego śmierci apostołów zostało jedenastu. Jak czytamy w Dziejach Apostolskich, przed zesłaniem Ducha Świętego około 120 uczniów zgromadziło się w Jerozolimie. Wówczas Piotr zaproponował, by uzupełnić wakujące miejsce. Kandydat miał towarzyszyć Jezusowi od chrztu udzielonego przez Jana aż do wniebowstąpienia, a następnie świadczyć z apostołami o jego zmartwychwstaniu.

Apostołowie wskazali dwóch kandydatów: Józefa Barsabę, zwanego Justusem, oraz Macieja. Pomodlili się i rzucili losy, a wybór padł na Macieja, który dołączył do Dwunastu. Tak opisuje to pierwszy rozdział Dziejów Apostolskich; później Biblia nie podaje wielu informacji o jego życiu ani działalności. Macieja nie wybrał Jezus podczas ziemskiej misji — zdecydowała o nim wspólnota uczniów, która chciała przywrócić symboliczną liczbę dwunastu apostołów.
Czy Paweł był jednym z Dwunastu?
Nie, Paweł nie należał do Dwunastu wybranych przez Jezusa podczas ziemskiego życia. W Dziejach Apostolskich ich grono uzupełnił Maciej po śmierci Judasza (Dz 1,13–26). Jak już tu wpadłeś to Poznaj duchowy wymiar człowieka, duszę i życie po śmierci. Paweł, wcześniej znany jako Szaweł, spotkał zmartwychwstałego Chrystusa później, w drodze do Damaszku (Dz 9). Podkreślał, że powołali go Jezus Chrystus i Bóg Ojciec, a nie ludzie (Ga 1,1). Był więc apostołem, lecz nie jednym z Dwunastu.

Mimo to Paweł odegrał ważną rolę: głosił Ewangelię w wielu miastach, zakładał wspólnoty i napisał listy, które weszły do Nowego Testamentu. W Liście do Galatów nazwał Piotra, Jakuba i Jana „filarami” Kościoła (Ga 2,9), uznając ich przywództwo, choć sam otrzymał powołanie w inny sposób. Zatem Dwunastu stanowiło szczególną grupę uczniów Jezusa, ale szerzej mianem apostołów określano także innych posłanych, w tym Pawła.
Ciekawostka: W Nowym Testamencie słowo „apostoł” oznacza przede wszystkim „posłanego”, dlatego Paweł mógł być apostołem, choć nie należał do historycznego grona Dwunastu.
Dlaczego Barnaba i inni są nazywani apostołami?
Nazywam Barnabę apostołem, ponieważ Biblia używa tego słowa nie tylko wobec Dwunastu. Może ono oznaczać osobę posłaną z misją: w Dziejach Apostolskich 14:14 czytamy o „apostołach Barnabie i Pawle”. Nie należeli do grona uczniów wybranych przez Jezusa, lecz głosili Ewangelię i zakładali wspólnoty. Ten szerszy tytuł wskazuje więc na rolę misyjną, a nie wyłącznie na przynależność do Dwunastu świadków.

Wśród informacji, które pomagają odróżnić oba znaczenia tytułu „apostoł”, są:
- Dwunastu to szczególna grupa uczniów Jezusa.
- W szerszym znaczeniu apostołami nazywano również osoby wysłane do głoszenia Ewangelii i zakładania wspólnot.
- W Dziejach Apostolskich 14:14 Barnaba i Paweł zostali nazwani apostołami.
- Barnaba nie był dodatkowym członkiem Dwunastu, lecz apostołem i misjonarzem.
Dlatego odróżniam Dwunastu od apostołów w szerszym znaczeniu. Liczba 12 wyróżnia szczególną grupę uczniów Jezusa, ale nie obejmuje wszystkich osób nazwanych apostołami w Nowym Testamencie. Odczytuję te określenia w kontekście: czy tekst mówi o Dwunastu, czy o ludziach wysłanych do konkretnej pracy? W tym ujęciu Barnaba nie jest dodatkowym członkiem Dwunastu, lecz apostołem i misjonarzem. Podobnie można rozumieć inne biblijne wyjątki, nie mieszając różnych znaczeń tego tytułu.
Co oznacza słowo „apostoł” w Nowym Testamencie?
W Nowym Testamencie „apostoł” oznacza wysłannika, który otrzymał misję i działa w imieniu posyłającego. Jezus wybrał spośród uczniów Dwunastu i powierzył im głoszenie Ewangelii. Ta liczba nawiązywała do dwunastu patriarchów Izraela, a zarazem wskazywała, że apostołowie staną się fundamentem nowego Ludu Bożego. Nowy Testament wymienia ich imiona cztery razy: w Mk 3,16–19, Mt 10,1–4, Łk 6,12–16 i Dz 1,12–14. Listy różnią się kolejnością, lecz Szymon Piotr zawsze zajmuje pierwsze miejsce.
Dwunastu nie stanowili jednak wszystkich uczniów Jezusa ani jedynych osób nazywanych apostołami. Po śmierci Judasza Iskarioty uczniowie wybrali Macieja spośród tych, którzy towarzyszyli Jezusowi od chrztu Jana aż do Wniebowstąpienia (Dz 1,21–26). Jezus powiedział: „Jak Mnie posłał Ojciec, tak i Ja was posyłam” (J 20,21), a po zmartwychwstaniu polecił uczniom głosić Ewangelię całemu światu (Mk 16,15). Apostolstwo oznacza więc przekazywanie nauki Jezusa i kontynuowanie Jego misji. Nie jest tytułem dla ludzi bez słabości, lecz zadaniem, które pierwsi wysłannicy podjęli po zesłaniu Ducha Świętego.
Ciekawostka: Greckie słowo apostolos oznacza „wysłannika” lub „posłańca”, dlatego w Nowym Testamencie tytuł „apostoł” bywa odnoszony także do osób spoza grona Dwunastu, między innymi do Pawła.
Czy Maria Magdalena była apostołem?
Odpowiedź zależy od znaczenia słowa „apostoł”. Maria Magdalena nie należała do Dwunastu, których Jezus wybrał po całonocnej modlitwie (Łukasza 6:12–16), a Biblia nie nazywa jej apostołem. Była jednak wierną naśladowczynią Jezusa i wraz z innymi kobietami towarzyszyła mu oraz uczniom, wspierając ich materialnie (Łukasza 8:1–3). Jej przydomek prawdopodobnie pochodził od Magdali, miejscowości nad Jeziorem Galilejskim. Jezus wypędził z niej siedem demonów (Łukasza 8:2), ale Ewangelie nie przedstawiają jej jako prostytutki. Tożsamość Marii z bezimienną kobietą z Łukasza 7 zaczęto łączyć dopiero wiele stuleci później.
Jej szczególna rola wiązała się ze zmartwychwstaniem: Maria była świadkiem śmierci Jezusa (Marka 15:40), a potem jedną z pierwszych osób, które zobaczyły go żywego i zaniosły tę wiadomość uczniom (Jana 20:11–18). Dlatego nazywa się ją „apostołką apostołów” — określenie odnosi się do jej misji, a nie do przynależności do Dwunastu. Pisma z II i III wieku, które nie weszły do kanonu biblijnego, dodają opowieści o Marii, lecz nie zmieniają jej obrazu w Ewangeliach. Kościół zaczął podkreślać jej szczególny status dopiero w VI wieku. Biblia nie daje też podstaw, by twierdzić, że była żoną Jezusa.
Źródła:
- https://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke+6%3A13-16&version=NABRE%3BNIV
- https://bible.usccb.org/bible/matthew/10
- https://bible.usccb.org/bible/acts/1
- https://bible.usccb.org/bible/1corinthians/15
- https://bible.usccb.org/bible/acts/14
- https://www.biblegateway.com/resources/encyclopedia-of-the-bible/Apostle
- https://andrzejholowaty.dominikanie.pl/homilie_druga/homilie_druga.html
- https://stacja7.pl/swieci/dalsze-losy-apostolow-jakub-i-jan/
- https://popieluszko.rzeszow.pl/node/598
- https://dabhar.org/wt/TOM6.htm











